ഓസ്ട്രേലിയൻ മണ്ണിൽ ബ്രിട്ടൻ നടത്തിയ ഏറ്റവും വലിയ ആണവ സ്ഫോടനത്തിന് 70 വർഷം പൂർത്തിയായിട്ടും, അതിന്റെ യഥാർത്ഥ ശക്തിയും പരിസ്ഥിതി പ്രത്യാഘാതങ്ങളും ഇന്നും രഹസ്യമായി തുടരുകയാണ്. 1956 ജൂൺ 19-ന് ശീതയുദ്ധകാലത്ത് നടന്ന ഈ പരീക്ഷണം, പെർത്തിന് വടക്കായി ഏകദേശം 1,400 കിലോമീറ്റർ അകലെയുള്ള മോണ്ടിബെല്ലോ ദ്വീപുകളിലായിരുന്നു. അടുത്തിടെ പുറത്തുവിട്ട ചില രഹസ്യരേഖകൾ പുതിയ വിവരങ്ങൾ വെളിപ്പെടുത്തിയെങ്കിലും, രണ്ട് പ്രധാന റിപ്പോർട്ടുകൾ ഇപ്പോഴും ബ്രിട്ടീഷ് പ്രതിരോധ മന്ത്രാലയത്തിന്റെ നിയന്ത്രണത്തിൽ രഹസ്യമായി സൂക്ഷിച്ചിരിക്കുകയാണ്. ജെയിംസ് കുക്ക് സർവകലാശാലയിലെ ഗവേഷക എലിസബത്ത് ടൈനൻ പറയുന്നതനുസരിച്ച്, “ബ്രിട്ടൻ ഇന്നും തന്റെ രഹസ്യങ്ങൾ സൂക്ഷിക്കുകയാണ്. ബ്രിട്ടീഷുകാർ ഓസ്ട്രേലിയൻ മണ്ണിൽ എന്താണ് ചെയ്തത് എന്നതിനെക്കുറിച്ച് ഓസ്ട്രേലിയൻ സർക്കാരിന് അന്ന് പൂർണമായ അറിവില്ലായിരുന്നു; ഇന്നും അതിന്റെ മുഴുവൻ വിവരങ്ങൾ ലഭ്യമായിട്ടില്ല.”
G2 സ്ഫോടനത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക ശക്തി 60 കിലോടൺ എന്നാണ് രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ളത്. എന്നാൽ ചില വിലയിരുത്തലുകൾ പ്രകാരം അത് 98 കിലോടൺ വരെ എത്തിയിരിക്കാമെന്നും, ഹിരോഷിമയിൽ പതിച്ച ആണവബോംബിനേക്കാൾ ആറിരട്ടി ശക്തിയുണ്ടായിരിക്കാമെന്നും കരുതുന്നു. സ്ഫോടനത്തിന് മൂന്ന് ദിവസം ശേഷം ബ്രിട്ടീഷ് ശാസ്ത്രജ്ഞർ കൈമാറിയ അതീവ രഹസ്യ സന്ദേശങ്ങളിൽ, G2യുടെ യഥാർത്ഥ ശക്തി 120 കിലോടൺ വരെ എത്തിയിരിക്കാമെന്ന സൂചനകളും ഉണ്ടായിരുന്നു. സ്ഫോടനത്തിൽ രൂപപ്പെട്ട മേഘം പ്രതീക്ഷിച്ച 11,000 മീറ്ററിനേക്കാൾ ഉയർന്ന് 14,000 മീറ്റർ വരെ എത്തിയതായും രേഖകൾ വ്യക്തമാക്കുന്നു. പിന്നീട് ഈ കിരണവികിരണ മേഘം ഡാർവിന്റെ വടക്കുഭാഗത്തുള്ള അറഫുറ കടൽ വരെ, ഏകദേശം 1,500 കിലോമീറ്റർ ദൂരം സഞ്ചരിച്ചതായും കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്.
രേഖകൾ പ്രകാരം, ബ്രിട്ടൻ ആദ്യം പറഞ്ഞതുപോലെ 62.5 കിലോടൺ ലക്ഷ്യമിട്ടിരുന്നില്ല. 80 കിലോടണിലേറെ ശക്തിയുള്ള സ്ഫോടനത്തിനായിരുന്നു അവർ പദ്ധതിയിട്ടിരുന്നതെന്നും, യഥാർത്ഥ കണക്ക് പുറത്തുവിടാതെ അതു സ്ഥിരീകരിക്കാൻ കഴിയില്ലെന്നും ഗവേഷകർ പറയുന്നു. രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധത്തിന് ശേഷം അമേരിക്കയുടെ മാൻഹാറ്റൻ പദ്ധതിയിൽ നിന്ന് വിട്ടുനിന്ന ബ്രിട്ടൻ, ലോകശക്തി എന്ന നില നിലനിർത്താനും അമേരിക്കയോടും സോവിയറ്റ് യൂണിയനോടും തങ്ങളുടെ ആണവശേഷി തെളിയിക്കാനുമായിരുന്നു ഈ പരീക്ഷണങ്ങൾ നടത്തിയത്. പിന്നീട് ഹൈഡ്രജൻ ബോംബ് വികസിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള പ്രധാന ചവിട്ടുപടിയായും മോസൈക്ക് പദ്ധതി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. സ്ഫോടനത്തിന്റെ വലിപ്പം കണക്കിലെടുത്ത്, പരീക്ഷണ സമയത്ത് 600 കിലോമീറ്റർ പരിധിക്കുള്ളിൽ 10 മണിക്കൂർ വിമാന സർവീസുകൾ നിർത്തിവെക്കണമെന്നും രേഖകളിൽ നിർദേശിച്ചിരുന്നു. “ബ്രിട്ടൻ എന്തുകൊണ്ടാണ് ഇക്കാര്യത്തിൽ പൂർണ സത്യം വെളിപ്പെടുത്താത്തത് എന്ന് എനിക്ക് മനസിലാകുന്നില്ല,” എന്നാണ് പ്രൊഫസർ ടൈനൻ പ്രതികരിച്ചു.
ആണവപരീക്ഷണസമയത്ത് HMAS Tobruk യുദ്ധക്കപ്പലിലുണ്ടായിരുന്ന റോയൽ ഓസ്ട്രേലിയൻ നാവികസേനയിലെ ഇലക്ട്രിക്കൽ മെക്കാനിക്കായിരുന്ന മിൽട്ടൺ വാർഡ്, ആ ദിനം ഇന്നും മറക്കാനാകില്ലെന്ന് പറയുന്നു. “ഞങ്ങളോട് പുറംതിരിഞ്ഞ് നിൽക്കാനും കണ്ണുകൾ മറയ്ക്കാനുമാണ് നിർദേശിച്ചത്. സ്ഫോടനം നടന്ന നിമിഷം ചൂട് ശരീരത്തിലൂടെ തുളച്ചുകയറി. സ്വന്തം കൈകളുടെ എക്സ്-റേ കാണുന്നതുപോലെയായിരുന്നു ആ പ്രകാശം,” 95-കാരനായ വാർഡ് ഓർക്കുന്നു. സ്ഫോടനത്തിന് ശേഷം ശുചീകരണ സംഘത്തിന്റെ ഭാഗമായും അദ്ദേഹം പ്രവർത്തിച്ചു. എന്നാൽ അന്നൊന്നും എന്താണ് നടക്കുന്നതെന്ന് നാവികർക്കു പറഞ്ഞിരുന്നില്ലെന്ന് അദ്ദേഹം പറയുന്നു. “ഞങ്ങൾ ട്രെവല്ലി മത്സ്യം പിടിച്ച് കഴിക്കുമ്പോൾ ബ്രിട്ടീഷ് ശാസ്ത്രജ്ഞർ ഗൈഗർ കൗണ്ടർ ഉപയോഗിച്ച് മത്സ്യത്തിലെ കിരണവികിരണം പരിശോധിച്ചിരുന്നു. പക്ഷേ അതിന്റെ അപകടങ്ങളെക്കുറിച്ച് ആരും ഞങ്ങളോട് പറഞ്ഞില്ല,” വാർഡ് പറഞ്ഞു. ഇന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുഖത്തും കഴുത്തിലും നിരവധി കാൻസർ ശസ്ത്രക്രിയകളുടെ പാടുകളുണ്ട്. “ഇതിന്റെ ദോഷഫലങ്ങൾ എത്ര ഗുരുതരമാണെന്ന് ആരും പറഞ്ഞിരുന്നില്ല,” അദ്ദേഹം കൂട്ടിച്ചേർത്തു.
സ്ഫോടനത്തിൽ നിന്നുള്ള കിരണവികിരണ മേഘം അന്തരീക്ഷത്തിലേക്ക് വ്യാപിച്ചതോടെ ദ്വീപസമൂഹത്തിന്റെയും സമുദ്രപരിസ്ഥിതിയുടെയും മേൽ ദീർഘകാല വിഷപ്രഭാവം ഉണ്ടായി. സ്ഫോടന കേന്ദ്രങ്ങൾക്ക് സമീപം ഇപ്പോഴും മുന്നറിയിപ്പ് ബോർഡുകൾ സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ടെന്നും സന്ദർശകർ ഒരു മണിക്കൂറിൽ കൂടുതൽ അവിടെ ചെലവഴിക്കരുതെന്നും നിർദേശമുണ്ട്. സമീപ വർഷങ്ങളിലെ പഠനങ്ങളിൽ, പ്രദേശത്തെ സമുദ്രാവശിഷ്ടങ്ങളിൽ പടിഞ്ഞാറൻ ഓസ്ട്രേലിയയിലെ മറ്റ് തീരപ്രദേശങ്ങളെ അപേക്ഷിച്ച് 4,500 മടങ്ങ് കൂടുതൽ പ്ലൂട്ടോണിയം സാന്നിധ്യം കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. 174 ദ്വീപുകൾ ഉൾപ്പെടുന്ന മോണ്ടിബെല്ലോ മേഖലയിൽ ടൂറുകൾ നടത്തുന്ന ആഷ് നെസ്ബിറ്റ് പറയുന്നത്, സന്ദർശകർ ലോകോത്തര മത്സ്യബന്ധനത്തിനും ഡൈവിങ്ങിനുമപ്പുറം ആണവപരീക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങൾ കാണാനുമാണ് എത്തുന്നതെന്നാണ്. “ഇത്ര മനോഹരമായ പ്രകൃതിദത്ത പ്രദേശത്ത് ബ്രിട്ടൻ ആണവബോംബ് പൊട്ടിച്ചുവെന്ന കാര്യം പലർക്കും വിശ്വസിക്കാൻ പോലും കഴിയുന്നില്ല,” അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. ദ്വീപുകളിൽ ഇപ്പോഴും തകർന്ന കോൺക്രീറ്റ് ബങ്കറുകൾ, പഴകിയ കമാൻഡ് പോസ്റ്റുകൾ, കേബിളുകൾ, യന്ത്രാവശിഷ്ടങ്ങൾ എന്നിവ കാണാം. സമുദ്രത്തിനടിയിൽ സ്ഫോടനത്തെ തുടർന്ന് രൂപപ്പെട്ട വലിയ ഗർത്തവും ഇന്നും നിലനിൽക്കുന്നു.
1952 മുതൽ 1957 വരെ മോണ്ടിബെല്ലോ, എമു ഫീൽഡ്, മറലിംഗ എന്നീ കേന്ദ്രങ്ങളിലായി ബ്രിട്ടൻ ആകെ 12 ആണവപരീക്ഷണങ്ങൾ നടത്തി. അന്നത്തെ പ്രധാനമന്ത്രി സർ റോബർട്ട് മെൻസീസ്, മന്ത്രിസഭയുമായി ആലോചിക്കാതെയാണ് ഈ പരീക്ഷണങ്ങൾക്ക് അനുമതി നൽകിയതെന്നാണ് ചരിത്രരേഖകൾ വ്യക്തമാക്കുന്നത്.
1984-85 കാലത്ത് നടന്ന റോയൽ കമ്മീഷൻ അന്വേഷണ റിപ്പോർട്ട് ബ്രിട്ടന്റെയും ഓസ്ട്രേലിയൻ സർക്കാരിന്റെയും നടപടികളെ കടുത്ത ഭാഷയിൽ വിമർശിച്ചിരുന്നു. പരീക്ഷണങ്ങളിൽ പങ്കെടുത്ത ആയിരക്കണക്കിന് പ്രതിരോധ സേനാംഗങ്ങൾ മതിയായ സുരക്ഷാ ഉപകരണങ്ങളില്ലാതെ കിരണവികിരണത്തിന് വിധേയരായെന്നും, പലർക്കും പിന്നീട് കാൻസറും മറ്റ് ആരോഗ്യപ്രശ്നങ്ങളും ഉണ്ടായെന്നും റിപ്പോർട്ട് കണ്ടെത്തി. പരീക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങൾക്കടുത്തുള്ള ആദിവാസി സമൂഹങ്ങൾ കുടിയൊഴിപ്പിക്കപ്പെടുകയും, കിരണവികിരണത്തിന്റെ ആഘാതത്തിൽ നിരവധി പേർ മരണപ്പെടുകയും ചെയ്തതായും അന്വേഷണത്തിൽ കണ്ടെത്തിയിരുന്നു. രാജ്യത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിലേക്ക് കിരണവികിരണ മേഘം വ്യാപിച്ചതിനാൽ പൊതുജനങ്ങൾക്കിടയിലും കാൻസർ സാധ്യത വർധിച്ചതായി റിപ്പോർട്ട് ചൂണ്ടിക്കാട്ടി.
ജെയിംസ് കുക്ക് സർവകലാശാലയിലെ ഗവേഷക പ്രൊഫസർ എലിസബത്ത് ടൈനന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, ബ്രിട്ടൻ ഓസ്ട്രേലിയയെ തുല്യ പങ്കാളിയായി കണ്ടിരുന്നില്ല. “ഓസ്ട്രേലിയ ഒരു ‘ഉപയോഗപ്രദമായ വിഡ്ഢി’യായിരുന്നു. എല്ലാം സുരക്ഷിതമാണെന്ന് പറഞ്ഞ് ബ്രിട്ടൻ ഓസ്ട്രേലിയൻ സർക്കാരിനെ തെറ്റിദ്ധരിപ്പിച്ചു. യാഥാർഥ്യം അതല്ലായിരുന്നു,” അവർ പറഞ്ഞു. ഈ ആണവപരീക്ഷണങ്ങളുടെ ചരിത്രവും മറഞ്ഞുകിടക്കുന്ന രഹസ്യങ്ങളും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന പ്രൊഫസർ ടൈനന്റെ പുതിയ പുസ്തകം "Nuclear Archipelago: Secrets, Power and the Biggest Atomic Blast in Australia" ഓഗസ്റ്റിൽ പുറത്തിറങ്ങും.